BPPV- Vertigo

FİZYOTERAPİ REHBERİ · AHMET ULUS

BPPV ve Pozisyonel Vertigoda Fizyoterapi Nerede Devreye Girer?

Vertigo nedenleri arasında sık görülen benign paroksismal pozisyonel vertigo (BPPV), başın belirli pozisyonlara getirilmesiyle ortaya çıkan kısa süreli dönme hissinin sık nedenlerinden biridir. Yatakta sağa veya sola dönme, yataktan kalkma, yukarı bakma ya da öne eğilme sırasında saniyeler süren şiddetli vertigo görülebilir. BPPV’de fizyoterapinin temel amacı yalnızca “denge egzersizi vermek” değildir; önce belirtilerin hangi iç kulak kanalından ve hangi taraftan kaynaklandığını değerlendirmek, ardından uygun kanalit repozisyon manevrasını seçmektir.

Fizyoterapist BPPV ve vertigoyu nasıl değerlendirir?

Değerlendirmede baş dönmesinin süresi, hangi hareketlerle başladığı, işitme değişikliği, kulak çınlaması, nörolojik belirtiler, düşme öyküsü ve kullanılan ilaçlar sorgulanır. Göz hareketleri ve nistagmus değerlendirilir. Posterior kanal BPPV şüphesinde Dix–Hallpike, horizontal kanal şüphesinde supine roll testi gibi pozisyonel testler kullanılabilir. Test sırasında oluşan nistagmusun yönü, gecikmesi ve süresi; etkilenen kanalın, tarafın ve kanalitiazis–kupulolitiazis ayrımının belirlenmesine yardımcı olur.

Her baş dönmesi BPPV değildir. Uzun süren kesintisiz vertigo, yeni gelişen çift görme, konuşma bozukluğu, yüzde veya ekstremitelerde uyuşma-güçsüzlük, şiddetli yeni baş ağrısı, yürümede belirgin bozulma, ani işitme kaybı veya bayılma gibi bulgular varsa öncelikle acil tıbbi değerlendirme gerekir. Fizyoterapist, BPPV ile uyumlu olmayan bulguları fark ederek kişiyi ilgili hekime yönlendirmelidir.

BPPV ve pozisyonel vertigo tedavisinde hangi manevralar uygulanır?

İç kulaktaki otokonilerin hangi kanalda bulunduğuna göre uygulanacak manevra değişir. Posterior kanal BPPV’de sıklıkla Epley veya Semont manevrası; horizontal kanal tutulumunda Gufoni ya da barbecue roll gibi kanalit repozisyon manevraları tercih edilebilir. Manevralar, baş ve gövdenin belirli sıralarla pozisyonlanması yoluyla yer değiştirmiş partiküllerin semisirküler kanaldan utrikül bölgesine taşınmasını amaçlar.

Buradaki kritik nokta şudur: “Epley manevrası” her baş dönmesine ve her BPPV tipine uygulanmaz. Yanlış tarafın veya yanlış kanalın seçilmesi işlemi etkisiz bırakabilir, belirtileri artırabilir ya da partiküllerin başka bir kanala geçmesine neden olabilir. Boyun hareket kısıtlılığı, ciddi servikal omurga sorunu, damar hastalığı, retina problemi veya yakın tarihli cerrahi gibi durumlarda manevranın biçimi değiştirilmek zorunda kalabilir. Bu nedenle internet videosu izleyerek rastgele manevra yapmak yerine uygunluk değerlendirmesi yapılmalıdır.

Fizyoterapinin BPPV ve pozisyonel vertigo üzerindeki etkileri nelerdir?

Kanalit repozisyon manevraları, pozisyonla tetiklenen dönme hissinin azalmasına ve pozisyonel testin negatife dönmesine yardımcı olabilir. Cochrane incelemesi ve daha yeni sistematik derlemeler, posterior kanal BPPV’de Epley manevrasının etkili ve genel olarak güvenli olduğunu bildirmektedir. Bazı kişiler tek uygulama sonrasında belirgin rahatlama yaşarken bazılarında manevranın tekrarlanması veya farklı kanalın değerlendirilmesi gerekebilir. Sonucun süresi; tutulan kanal, çift taraflı ya da çok kanallı tutulum, travma öyküsü ve eşlik eden vestibüler problemlere göre değişebilir. Kesin sonuç veya tek seansta düzelme garantisi verilemez.

Manevra sonrası sersemlik neden devam edebilir?

Pozisyonel vertigo azaldığı hâlde bazı kişilerde günler veya haftalar boyunca hafif sersemlik, hareket hassasiyeti, dengesizlik ya da düşecekmiş hissi kalabilir. Bu tablo “rezidüel dizziness” olarak tanımlanabilir. Bu dönemde yeniden pozisyonel test yapılması, başka kanal tutulumunun dışlanması ve denge–yürüme fonksiyonunun değerlendirilmesi önemlidir. Kalıcı belirtilerde bakış stabilizasyonu, habituasyon, denge ve yürüme egzersizlerini içeren kişiye özel vestibüler rehabilitasyon programı devreye girebilir.

Vestibüler egzersizler ne zaman gerekir?

Pozisyonel vertigo oluşturan saf BPPV’de ilk tercih çoğunlukla doğru kanalit repozisyon manevrasıdır; haftalarca genel egzersiz yaptırmak yer değiştirmiş partikülü doğrudan olması gereken bölgeye taşımaz. Ancak manevra sonrasında hareketten kaçınma, denge kaybı, görsel hareket hassasiyeti, düşme korkusu veya eşlik eden vestibüler hipofonksiyon bulunuyorsa egzersiz temelli rehabilitasyon yararlı olabilir. Egzersizler kişinin belirtilerine göre dozlanmalı; gereksiz şekilde yoğun baş hareketleriyle şikâyet provokasyonu yapılmamalıdır.

BPPV tekrarlar mı?

BPPV başarılı tedaviden sonra tekrarlayabilir. Belirtilerin yeniden başlaması önceki manevranın başarısız olduğu anlamına gelmez; aynı veya farklı kulak ve kanal etkilenmiş olabilir. Tekrarlayan olgularda yeniden pozisyonel değerlendirme yapılmalı, kişinin düşme riski ve eşlik eden hastalıkları gözden geçirilmelidir.

Bursa Nilüfer’de vertigo, BPPV ve vestibüler rehabilitasyon

Bursa Nilüfer’de vertigo tedavisi için başvuran kişilerde BPPV, pozisyonel baş dönmesi, hareketle artan sersemlik ve denge sorunlarında fizyoterapi değerlendirmesi yapılmaktadır. Değerlendirme sonucunda BPPV ile uyumlu kanal ve taraf belirlenirse uygun repozisyon manevrası planlanır; manevra sonrası devam eden denge ve hareket hassasiyetinde kişiye özel vestibüler rehabilitasyon uygulanabilir. Fizyoterapi değerlendirmesi hekim muayenesinin yerine geçmez; BPPV dışı veya acil bulgularda ilgili tıbbi birime yönlendirme yapılır.

Sık sorulan sorular

Vertigo ve BPPV’de ilaç mı, manevra mı uygulanır?

İlaçlar bulantı gibi belirtileri geçici olarak azaltabilir; ancak yer değiştirmiş otokonileri kanaldan çıkarmaz. BPPV ile uyumlu olgularda uygun repozisyon manevrası doğrudan mekanizmayı hedefler. İlaç kullanımı hekim tarafından düzenlenmelidir.

Manevra ağrılı mıdır?

Genellikle ağrılı değildir; fakat pozisyon değişiklikleri kısa süreli vertigo ve bulantı oluşturabilir. Boyun veya bel problemi olan kişilerde pozisyonlar modifiye edilebilir.

Manevra sonrası günlük yaşama dönülebilir mi?

Kişinin belirtileri ve eşlik eden durumlarına göre öneriler değişir. Güncel kanıtlar, her hastaya katı ve uzun süreli pozisyon kısıtlamaları verilmesini desteklemez. Bireysel güvenlik önerileri değerlendirme sonrasında paylaşılır.

Editör: Fzt. Ahmet ULUS

Editör iletişim: pt.ahmetulus@gmail.com

Son güncelleme: 19 Ağustos 2026

Kaynakça:

1. Bhattacharyya N ve ark. Clinical Practice Guideline: Benign Paroxysmal Positional Vertigo (Update). Otolaryngology–Head and Neck Surgery. 2017.

2. Hilton MP, Pinder DK. The Epley manoeuvre for benign paroxysmal positional vertigo. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2014. PMID: 25485940.

3. Saishoji Y ve ark. Epley manoeuvre’s efficacy for BPPV in primary care and subspecialty settings: systematic review and meta-analysis. 2023. PMID: 38042776.

4. Vestibular Disorders Association. Canalith Repositioning Procedure for BPPV; Vestibular Rehabilitation Therapy.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı, reçete veya kişiye özel tedavi önerisi değildir. Ani veya nörolojik belirtilerle birlikte gelişen baş dönmesinde acil tıbbi değerlendirme gerekir.

İlgili çalışma alanı: Vertigo ve Denge hizmet sayfasını inceleyin →

Kaynakça ve İçerik Bilgisi

1. American Academy of Otolaryngology–Head and Neck Surgery. Clinical Practice Guideline: Benign Paroxysmal Positional Vertigo, 2017 Update.

2. Journal of Neurologic Physical Therapy. Vestibular Rehabilitation for Peripheral Vestibular Hypofunction: Updated Clinical Practice Guideline, 2022.

Editör: Fzt. Ahmet ULUS
Editör iletişim: pt.ahmetulus@gmail.com
Son güncelleme: 19 Ağustos 2026

← Tüm rehber yazıları　•　Çalışma alanlarımız →

Bilgi ve iletişim

Ara · 0541 593 19 23　|　WhatsApp ile iletişim →